Hoeveel stof heb je nodig? Zo bereken je het stofverbruik

Stofverbruik per kledingstuk (maat 38)

Uitgewerkte voorbeelden voor Burda Style maat 38 (bovenwijdte 88 cm, taille 70 cm, heup 94 cm), berekend met de stofrekenhulp van SewNQuilt. Die legt de rechthoek van elk patroondeel in rijen over de stof, dubbelgevouwen of enkel, net als het knipschema op een patroonblad. Daarna telt hij 5 cm op om recht te trekken en rondt hij af op 10 cm.

Bruikbare breedte zonder zelfkanten: 102 cm bij 110 cm stof (we rekenen voorzichtig, net als in onze quiltgidsen), 135 cm bij 140 cm en 145 cm bij 150 cm. Meet je eigen stof, want de zelfkant verschilt per rol.

In inches en yards (Amerikaanse maat 12)

Voor wie met Amerikaanse patronen werkt: dezelfde kledingstukken voor Big 4 maat 12 (bovenwijdte 34 in, taille 26 1/2 in, heup 36 in), apart uitgerekend in inch, met 3 in om recht te trekken en afgerond op 1/8 yd. Bruikbare breedte 42, 52 en 58 in.

Wat zit er in elke rij?

Zo kun je de getallen aanpassen aan je eigen lichaam en model:

• Rimpelrokken: lengte 60 cm, tunnel voor elastiek 5 cm, zoom 3 cm, naden 1,5 cm. Twee banen. Bij 1,5 x heup is elke baan 73,5 cm breed en 68 cm lang, bij 1,4 x heup 68,8 cm, bij 2 x heup 97 cm.
• Cirkelrokken: lengte 55 cm, smalle zoom 1 cm, geknipt in vier kwarten met zijnaden van 1,5 cm.
• Pyjamabroek: ruim model met 15 cm bewegingsruimte op de heup, buitenbeenlengte 106 cm. Elk voorpand past in een rechthoek van 36 x 114 cm, elk achterpand in 41,5 x 114 cm.
• T-shirt: voor- en achterpand aan de stofvouw, elk 24,5 cm halve breedte en 69 cm lang; twee mouwen van 36 x 25 cm.
• Jurk: de rimpelrok van 2 x heup plus een voorlijf aan de vouw (28 x 48 cm) en twee achterlijfdelen (25,5 x 46 cm).
• Niet meegerekend: krimp bij het voorwassen, ruiten passend maken en stoffen met een richting. Die tel je erbij, zie verderop.

Waarom een bredere stof soms niets uitmaakt

Kijk nog eens naar de tabel. Een bredere stof scheelt pas lengte als twee delen die eerst onder elkaar lagen, nu naast elkaar passen.

• Rimpelrok 1,5 x heup: twee banen van 73,5 cm samen is 147 cm. Dat is net te breed voor 150 cm stof (145 cm bruikbaar). Dus overal 1,5 m.
• Rimpelrok 1,4 x heup: twee banen van 68,8 cm samen is 137,6 cm. Dat past wel op 150 cm stof, en het verbruik halveert van 1,5 m naar 0,8 m. Een iets minder volle rok, de helft van de stof.
• Pyjamabroek: een voor- en achterpand samen zijn 77,5 cm breed. Dubbelgevouwen geeft 150 cm stof je 72,5 cm. Net niet, dus ook op 150 cm twee pijplengtes.
• Hele cirkelrok: elk kwart heeft een vierkant van 68,6 cm nodig. Dubbelgevouwen geeft 150 cm stof 72,5 cm, 140 cm stof maar 67,5 cm. Die ene centimeter verschil kost je 1,4 m stof.

Daarom klopt een omrekentabel van 140 naar 150 cm nooit precies. Breedte werkt in sprongen, niet geleidelijk.

Stof berekenen: de methode in negen stappen

1. Meet elk patroondeel op het breedste en langste punt, inclusief naadtoeslag. Tijdschriftpatronen zoals Knipmode, Burda Style en OTTOBRE zijn zonder naadtoeslag: tel die eerst op (zie naadtoeslag). Noteer hoe vaak je elk deel knipt en welke aan de stofvouw liggen.
2. Ken je bruikbare breedte. Meet van zelfkant tot zelfkant en trek de zelfkanten eraf. Gangbaar in Nederland en België: 110 cm (katoen, quiltkatoen), 140 cm (kledingstof, linnen), 150 cm (tricot, viscose, gordijnstof). In inch: 44/45, 54 en 58/60 in.
3. Kies de ligging. Dubbelgevouwen (zelfkanten op elkaar) halveert de werkbreedte en geeft twee gespiegelde delen tegelijk. Enkel geeft de hele breedte voor brede delen zoals rokbanen en cirkelkwarten.
4. Leg de langste delen eerst, elk aan het begin van een nieuwe rij. Vul de ruimte ernaast met smallere, kortere delen. Delen aan de stofvouw krijgen hun eigen plek tegen de vouw.
5. Tel de rijlengtes op. Dat is de lengte die je delen innemen.
6. Tel 5 cm op om de snijkant recht te trekken. Reken je in inch, neem dan 3 in.
7. Tel krimp op als je voorwast (tabel hieronder).
8. Rond af op wat de winkel verkoopt: meestal per 10 cm, soms per halve meter. In de VS en Canada per 1/8 yd (4 1/2 in, 11,4 cm).
9. Tel extra voor een richting: fluweel, ribfluweel, stoffen met een glans en prints met een boven en onder.

Inpakpapier op de vloer werkt prachtig. Plak met schilderstape je bruikbare breedte af, leg de delen erin en meet.

Hoeveel stof voor een rok?

Rimpelrok met elastiek

De rok bestaat uit twee rechthoeken. Kies de volheid: 1,5 x de heupwijdte staat mooi in middelzwaar katoen, 2 x in batist en viscose. Dan:

• Totale breedte = heup x volheid. Verdeel over twee banen en tel aan elke kant 1,5 cm naad op.
• Kniplengte = roklengte + tunnel + zoom.
• Passen twee banen naast elkaar op je bruikbare breedte? Dan koop je één kniplengte. Anders twee.

Metrisch: heup 94 cm, volheid 1,5. Totaal 141 cm, dus elke baan 70,5 + 3 = 73,5 cm breed. Kniplengte 60 + 5 + 3 = 68 cm. Twee banen zijn 147 cm breed: past op geen enkele gangbare breedte naast elkaar. Twee lengtes: 136 cm, plus 5 cm = 141 cm, je koopt 1,5 m. Met volheid 1,4: totaal 131,6 cm, banen van 65,8 + 3 = 68,8 cm, samen 137,6 cm. Op 150 cm stof (145 bruikbaar) past dat: 68 + 5 = 73 cm, je koopt 80 cm.

Imperiaal: heup 36 in, volheid 1,5. Totaal 54 in, dus elke baan 27 + 1 1/4 = 28 1/4 in. Kniplengte 24 + 2 + 1 1/4 = 27 1/4 in. Op 45 in stof: twee lengtes, 54 1/2 in plus 3 in = 57 1/2 in, je koopt 1 5/8 yd. Op 60 in stof passen beide banen naast elkaar (56 1/2 in van 58 in): 27 1/4 + 3 = 30 1/4 in, je koopt 7/8 yd.

Cirkelrok stof berekenen

De taille van een cirkelrok is een cirkel met je taillewijdte als omtrek.

• Tailleradius, hele cirkel: r = taille / (2 x pi).
• Tailleradius, halve cirkel: r = taille / pi.
• Buitenradius: R = r + roklengte + zoom.
• Knip de taille op r min je naadtoeslag, zodat de stiklijn precies je taillewijdte meet. Stik de taillelijn meteen vast met een steeklijn: hij ligt grotendeels schuin van draad en rekt makkelijk uit.

Metrisch, hele cirkel: taille 70 cm. r = 70 / 6,2832 = 11,1 cm. R = 11,1 + 55 + 1 = 67,1 cm. Knip de taille op 11,1 min 1,5 = 9,6 cm. Elk kwart met zijnaad heeft een vierkant van 68,6 cm nodig.

• 150 cm stof, dubbelgevouwen (72,5 cm werkbreedte): twee kwarten aan de vouw, die elk openvallen tot een halve cirkel. Twee rijen: 137,2 + 5 = 142,2 cm, je koopt 1,5 m.
• 140 cm stof, dubbelgevouwen (67,5 cm werkbreedte): het kwart is 1,1 cm te breed. Enkel geknipt passen er geen twee naast elkaar (137,2 cm op 135 cm), dus vier rijen: 2,8 m. Maak de rok 2 cm korter, 53 cm, en het kwart (66,6 cm) past aan de vouw: 133,2 + 5 = 138,2 cm, je koopt 1,4 m. Dat is het soort winst dat je vóór het knippen wilt zien.

Metrisch, halve cirkel: r = 70 / 3,1416 = 22,3 cm. R = 22,3 + 55 + 1 = 78,3 cm. Elk van de twee kwarten heeft 79,8 cm nodig. Die passen op geen breedte naast elkaar (159,6 cm), dus twee rijen: 159,6 + 5 = 164,6 cm, je koopt 1,7 m.

Imperiaal, hele cirkel: taille 26 1/2 in. r = 26,5 / 6,2832 = 4,22 in, ongeveer 4 1/4 in. R = 4 1/4 + 22 + 1/2 = 26 3/4 in. Knip de taille op 4 1/4 min 5/8 = 3 5/8 in. Elk kwart met naad: een vierkant van ongeveer 27 3/8 in.

• 60 in stof, dubbelgevouwen (29 in werkbreedte): twee rijen, 54 3/4 + 3 = 57 3/4 in, je koopt 1 5/8 yd.
• 45 in stof: vier rijen, 109 1/2 + 3 = 112 1/2 in, je koopt 3 1/8 yd.

Hoeveel stof voor een pyjamabroek of wijde broek?

Een broek is een lang, smal verhaal. Elk pijpdeel is ongeveer zo lang als je buitenbeenlengte plus tunnel en zoom, en op de meeste breedtes passen voor- en achterpand niet naast elkaar. Reken op twee pijplengtes plus 5 cm.

Metrisch: buitenbeen 106 cm + tunnel 5 cm + zoom 3 cm = 114 cm per rij. Twee rijen = 228 cm, plus 5 = 233 cm, je koopt 2,4 m.

Imperiaal: buitenbeen 41 3/4 in + tunnel 2 in + zoom 1 1/4 in = 45 in per rij. Twee rijen = 90 in, plus 3 = 93 in, je koopt 2 5/8 yd.

Ben je langer? Tel twee keer je extra beenlengte op. Een korte broek? Gebruik je broeklengte in plaats van je buitenbeen.

Hoeveel stof voor een T-shirt of jurk?

T-shirt: voor- en achterpand liggen elk aan de vouw, de mouwen passen naast een van de panden. Op 140 en 150 cm tricot: 69 + 69 + 5 = 143 cm, je koopt 1,5 m. Op 110 cm passen de mouwen niet naast het pand: een derde rij van 25 cm, samen 1,7 m. In inch: 1 5/8 yd op 54 en 60 in, 1 7/8 yd op 45 in.

Jurk zonder mouwen met rimpelrok: de twee rokbanen van 97 cm liggen elk in een eigen rij (68 cm), het lijfje vult een derde rij van 48 cm. Op 140 en 150 cm: 184 + 5 = 189 cm, je koopt 1,9 m. Op 110 cm passen de lijfdelen niet allemaal naast elkaar en komt er een vierde rij bij: 2,4 m. In inch 2 1/8 yd op elke breedte. Mouwen, een langere of een vollere rok? Elke extra rij telt in zijn volle lengte mee.

Omrekenen van 140 naar 150 cm (of 110 naar 140)

Geeft je patroon een verbruik voor een andere breedte dan jouw stof? Dan is de snelle schatting de verhouding van de breedtes:

nieuwe lengte = oude lengte x oude breedte / nieuwe breedte

Metrisch: het patroon zegt 2,0 m van 140 cm, jij hebt 110 cm. 2,0 x 140 / 110 = 2,55 m, dus 2,6 m.

Imperiaal: het patroon zegt 2 3/4 yd van 45 in, jij hebt 60 in. 2 3/4 x 45 / 60 = 2,06 yd, dus 2 1/8 yd.

Gebruik dat als schatting en rond ruim af. Onze eigen tabel laat zien waarom:

• Pyjamabroek: de verhouding voorspelt minder stof op 150 cm, maar het verbruik blijft 2,4 m, want de delen passen niet naast elkaar.
• Rimpelrok 1,4 x heup: vanaf 1,5 m op 110 cm voorspelt de verhouding 1,1 m op 150 cm. In werkelijkheid is het 0,8 m.

De verhouding zit er dus naar twee kanten naast. Leg de delen als het erop aankomt.

Krimp, richting en ruiten: wat tel je erbij op?

Dit zijn richtwaarden. Wil je het zeker weten? Knip een lapje van 20 x 20 cm (8 x 8 in), was en droog het, en meet opnieuw. 1 cm korter is 5 procent krimp.

• Krimp: was en droog de stof zoals je het kledingstuk later behandelt, en tel de krimp op voordat je koopt. Voorbeeld: 2,4 m viscose voor een pyjamabroek, met 5 % krimp = 12 cm extra, je koopt 2,6 m.
• Richting (vleug): fluweel, ribfluweel, velours en stoffen met glans knip je met alle delen dezelfde kant op. Je kunt delen dan niet omdraaien om ruimte te winnen. Volg het verbruik "met vleug" op je patroon, of leg zonder patroon alle delen in één richting en meet opnieuw.
• Ruiten en strepen: tel minstens één patroonrapport extra per lengte die je moet laten aansluiten.

Veelgemaakte fouten

• Kopen op de nominale breedte. 150 cm op het etiket is 145 cm tussen de zelfkanten. Juist die paar centimeter beslissen of twee delen naast elkaar passen.
• Naadtoeslag vergeten bij een tijdschriftpatroon. Twee keer 1,5 cm aan elke baan maakt het verschil tussen "past" en "past net niet".
• Geen krimp gerekend. Vooral bij linnen, viscose en dubbel gaas.
• Een omrekentabel als exact zien. Leg de delen, of laat ze leggen.
• Te krap afronden. Een rechte snijkant kost je altijd een paar centimeter.